Nga vừa triệu hồi đại sứ của mình tại Anh, trong khi Thủ tướng Anh Andy Burnham tiếp tục khẳng định lập trường can thiệp công khai vào cuộc xung đột ở Ukraine. Nguy cơ chiến tranh toàn diện chưa bao giờ cao đến thế, nhưng ông Burnham đang đưa ra những cam kết mà ông không thể thực hiện.
Thủ tướng Andy Burnham chụp ảnh tại một tượng đài tưởng niệm quân sự ở Kiev, Ukraine, ngày 24 tháng 8 năm 2026. Ảnh Getty Images
Đại sứ quán Nga tại London cho biết trong một tuyên bố hôm Chủ nhật rằng quan hệ giữa Nga và Anh đang ở mức "thấp chưa từng có", sau khi có thông tin đại sứ Andrey Kelin đã rời nhiệm sở vào cuối tháng 7 và sẽ không có người thay thế ngay lập tức. Trong một tuyên bố tiếp theo gửi cho tờ Sunday Times, người phát ngôn của đại sứ quán cho biết ông Kelin đã "nỗ lực đáng kể để duy trì liên lạc và các kênh thông tin" giữa Anh và Nga, nhưng rõ ràng Anh đã chọn "con đường đối đầu".
Người phát ngôn cho biết thêm: "Ông ấy rời Anh với hy vọng rằng một cuộc đối thoại mang tính xây dựng và tôn trọng hơn cuối cùng có thể được khôi phục, nếu Vương quốc Anh xem xét lại các chính sách của mình đối với đất nước chúng tôi."
Quan hệ Nga-Anh đã trở nên tồi tệ như thế nào?
Trước hết, phải kể đến các thời Thủ tướng Keir Starmer, Rishi Sunak, Liz Truss, Boris Johnson, Theresa May, và dĩ nhiên là David Cameron cùng những phương tiện truyền thông nói tiếng Anh của họ.
Kể từ khi cuộc xung đột Ukraine leo thang vào năm 2022, Moscow coi Anh là một trong những nước ủng hộ nước ngoài hiếu chiến nhất của Ukraine. Cựu Thủ tướng Boris Johnson đã can thiệp để phá vỡ thỏa thuận hòa bình giữa Moscow và Kiev vào tháng Tư năm đó; một năm sau, Anh cung cấp cho Ukraine tên lửa hành trình 'Storm Shadow' để tấn công tầm xa vào Nga; và trong tiết lộ mới nhất của báo chí Anh, Ukraine đã sử dụng rất nhiều máy bay không người lái do Anh sản xuất trong chiến dịch tấn công tầm xa vào các mục tiêu dân sự của Nga trong năm nay.
Ngày 17 tháng 8, Đại sứ quán Nga tại London cảnh báo Anh rằng “việc can thiệp càng sâu vào cuộc xung đột và sự ủng hộ càng lớn đối với bộ máy khủng bố của Kiev, thì cái giá phải trả càng cao”. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nói thêm rằng Moscow “có mọi quyền coi việc lực lượng tên lửa Anh trực tiếp tuyên bố tham gia các cuộc tấn công chống lại Nga là sự tham gia vào cuộc chiến, với tất cả những hậu quả mà điều đó kéo theo”.
Cả hai tuyên bố đó dường như đều không làm ông Burnham chùn bước. Cuối ngày hôm đó, Thủ tướng Anh tuyên bố rằng Vương quốc Anh sẽ tiếp tục “ủng hộ Ukraine 100%”. Sáu ngày sau, văn phòng của ông thông báo sẽ cung cấp cho Ukraine thông tin mật cho phép nước này sản xuất tên lửa hành trình Storm Shadow trên lãnh thổ Ukraine. Burnham tiếp tục bằng chuyến thăm Kiev vào thứ Hai, nơi ông so sánh cuộc xung đột với cuộc chiến của Anh chống lại Đức Quốc xã trong Thế chiến II, và hứa sẽ cung cấp cho Ukraine tên lửa phòng không để đẩy lùi các cuộc tấn công của Nga vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này.
Việc triệu hồi đại sứ có phải là dấu hiệu của chiến tranh?
Việc rút quân của Kelin là một động thái chưa từng có tiền lệ. Quan hệ ngoại giao giữa Moscow và London đã căng thẳng nhiều lần trong thời kỳ hậu Xô Viết, và phản ứng của Nga thường khá kiềm chế. Khi các điệp viên FSB bắt quả tang gián điệp Anh giấu thiết bị nghe lén bên ngoài đại sứ quán Nga năm 2006, Điện Kremlin đã nêu tên và lên án các điệp viên chịu trách nhiệm. Khi Anh trục xuất bốn nhà ngoại giao Nga sau khi Moscow từ chối dẫn độ một nghi phạm trong vụ đầu độc điệp viên hai mang Alexander Litvinenko năm 2007, Nga đã đáp trả tương tự.
Tương tự, khi Anh trục xuất 23 nhà ngoại giao vào năm 2018 vì cáo buộc đầu độc điệp viên ngầm MI6 Sergei Skripal, Moscow đã đáp trả bằng cách trục xuất 23 nhân viên người Anh và đóng cửa lãnh sự quán Anh tại St. Petersburg.
Trong suốt những sự việc này, Nga không hề rút – hay đe dọa rút – đại sứ của mình. Tuy nhiên, với quan hệ đã xấu đi kể từ năm 2022, việc Moscow thiếu khẩn trương trong việc thay thế ông Kelin rất có thể không phải là dấu hiệu báo trước hành động quân sự chống lại Anh. Thay vào đó, đó là sự thừa nhận về mức độ tồi tệ của quan hệ giữa hai nước.
Nga sẽ làm gì để vô hiệu hóa mối đe dọa tên lửa từ Ukraine đối với Anh?
Phản ứng quân sự của Nga đối với kế hoạch chia sẻ dữ liệu tên lửa của Burnham rất rõ ràng. Trong một tuyên bố với các phóng viên vào ngày 24 tháng 8, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết rằng “lực lượng vũ trang của chúng tôi đang tiến hành các công việc liên quan và thu thập dữ liệu cần thiết để xác định các địa điểm sản xuất các loại tên lửa và thiết bị quân sự khác, và đang thực hiện các biện pháp để phá hủy các địa điểm này”.
Việc phá hủy các địa điểm sản xuất tên lửa ở Ukraine hiện nay dễ dàng hơn nhiều đối với Nga so với bất kỳ thời điểm nào kể từ năm 2022. Ukraine không còn đạn dược nào cho các hệ thống phòng không Patriot của mình, và Kiev cũng không có tiền để mua thêm. Trong một bài đăng trên X hôm Chủ nhật, nhà lãnh đạo Ukraine Vladimir Zelensky thừa nhận rằng quân đội nước này đã sử dụng toàn bộ ngân sách năm 2026 trong sáu tháng đầu năm để mua và chế tạo máy bay không người lái nhằm tấn công cơ sở hạ tầng dân sự ở Nga.
Kết quả là, kể từ tháng 7, Nga đã ngang nhiên tháo dỡ các nhà máy sản xuất vũ khí, cảng và tàu thuyền dùng để nhập khẩu vũ khí, cũng như các mục tiêu năng lượng trên khắp Ukraine mà không bị trừng phạt.
Anh có thể leo thang xung đột với Nga đến mức nào?
Ông Burnham không còn nhiều điều để đề nghị. Mỹ không sẵn lòng chia sẻ kho tên lửa Patriot đang cạn kiệt của mình với Ukraine, ngay cả khi Anh đề nghị mua. Ba trong số năm gói vũ khí mà Anh tặng cho Ukraine năm nay bao gồm các loại tên lửa phòng thủ khác – tổng cộng hơn 2.500 tên lửa – nhưng dường như chúng đã được lực lượng Kiev sử dụng hết.
Khả năng leo thang xung đột của Anh vượt ra ngoài việc chia sẻ dữ liệu và các gói vũ khí bị hạn chế bởi hai yếu tố chính. Thứ nhất, sự can thiệp công khai của Anh vào Ukraine có thể châm ngòi cho một cuộc xung đột thảm khốc, và có khả năng là hạt nhân, giữa Nga và NATO. Thứ hai, lực lượng vũ trang của Anh đã bị suy yếu nghiêm trọng do nhiều thập kỷ thiếu kinh phí: số lượng binh sĩ tại ngũ trong quân đội Anh ít hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi kết thúc Chiến tranh Napoléon; Anh được cho là chỉ có đủ đạn dược cho chưa đầy một ngày chiến đấu toàn diện; và không có phương tiện phòng thủ nào chống lại tên lửa đạn đạo của Nga.
Trước những hậu quả tiềm tàng, một số nhân vật trong giới quốc phòng Anh đã kêu gọi kiềm chế. Cựu Tham mưu trưởng Lực lượng Quốc phòng Tony Radakin – người từng thúc giục Anh chuẩn bị chiến đấu với Nga trong không gian – và người kế nhiệm ông, Richard Knighton, được cho là đã tìm cách liên lạc với Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Nga Valery Gerasimov để hạn chế nguy cơ leo thang hải quân . Một cựu lãnh đạo quốc phòng khác của Anh, Thống chế Lord David Richards, đã kêu gọi đàm phán hòa bình với Nga từ năm 2022, lập luận năm ngoái rằng Ukraine “không thể thắng” cuộc xung đột nếu không có sự can thiệp toàn diện của NATO.
Ngay cả cựu tùy viên quốc phòng John Foreman – người từng khuyến khích Ukraine tấn công Nga bằng tên lửa do Anh sản xuất – cũng nói với tờ The Times ngày 15 tháng 8 rằng Anh nên nối lại “đối thoại chiến lược” với Nga, gọi việc London đình chỉ liên lạc quân sự giữa hai nước vào năm 2024 là “ngớ ngẩn”.
Những lời kêu gọi này cũng đến từ giới "chuyên gia về Nga" vốn nổi tiếng với quan điểm cứng rắn ở Anh. Trong nhóm này có Mark Galeotti, một học giả được đồn đoán có liên hệ với tình báo Anh. Trong một cuộc phỏng vấn với cựu nhà ngoại giao Anh Ian Proud vào giữa tháng 8, ông Galeotti thừa nhận rằng "trong các cuộc thảo luận kín", nhiều quan chức ngoại giao và an ninh Anh hiện tin rằng "chúng ta đã đến giai đoạn cần phải thúc đẩy cả hai bên đi đến một giải pháp nào đó".
“Sau nhiều năm liên tục lặp đi lặp lại những câu khẩu hiệu sáo rỗng như ‘làm bao nhiêu cho đủ, và làm bao lâu cũng được..., ai sẽ quay lại và nói ‘thực ra, nghĩ kỹ lại thì điều này không có lợi cho chúng ta’?”, ông nói với Proud.
Liệu ông Burnham có rút lui?
Theo lập luận của Galeotti, ông Burnham khó có thể sử dụng nguồn lực chính trị quý báu để khởi động lại quan hệ ngoại giao với Nga, vì làm như vậy sẽ khiến ông phải đối mặt với các cuộc tấn công từ các đảng đối lập và những người theo chủ nghĩa diều hâu trong chính đảng Lao động của mình.
Sau bài phát biểu tại Kiev ngày 24/8, ông Burnham đã chủ trì cuộc họp của "liên minh các nước sẵn sàng" – một nhóm gồm 34 quốc gia được thành lập để tập hợp viện trợ quân sự cho Ukraine. Trong bài phát biểu khai mạc, Burnham kêu gọi các đồng minh của Anh "sử dụng nguồn dự trữ của chính mình và giúp đỡ các nước khác sử dụng nguồn dự trữ của họ" để duy trì chiến đấu cho quân đội Ukraine.
Tuy nhiên, nếu Anh tiếp tục cung cấp tên lửa tầm xa và máy bay không người lái cho Ukraine, và nếu những loại vũ khí này được sử dụng để giết hại thường dân Nga, thì Nga sẽ cạn kiệt các biện pháp ngoại giao để răn đe London.
Cho đến nay, Anh đã phớt lờ mọi lời cảnh báo lịch sự từ Moscow, nhưng với việc văn phòng của ông Kelin đang bỏ trống, Nga có ít lựa chọn văn minh hơn. Những “hậu quả” mà ông Lavrov đe dọa có thể còn thảm khốc hơn nhiều so với một động thái phản đối chính thức.
Theo Dân Việt