DNA giờ đây không chỉ cho biết bạn là ai… mà còn có thể “vẽ” ra bạn trông như thế nào!
Một vụ án mạng xảy ra tại Texas năm 2012 tưởng như rơi vào bế tắc. Tại hiện trường, cảnh sát tìm thấy máu của một người phụ nữ nhưng không biết đó là ai.
Đến năm 2016, mẫu DNA được gửi cho công ty Parabon NanoLabs. Công nghệ DNA phenotyping phân tích những thông tin di truyền để dự đoán màu tóc, màu mắt, màu da, nguồn gốc tổ tiên và một số đặc điểm hình dạng khuôn mặt. Từ đó, họ tạo ra một chân dung dự đoán về người phụ nữ bí ẩn.
Gần một thập niên trôi qua…Đến tháng 7/2026, cảnh sát bắt Mayra Velasquez liên quan đến vụ sát hại Irasema Chavez. Và điều khiến người ta kinh ngạc là ảnh chụp khi bị bắt của Velasquez có sự tương đồng đáng chú ý với khuôn mặt từng được dựng từ DNA từ gần 10 năm trước.
Hình ảnh tái dựng Mayra Velasquez (trái) và chân dung thật khi bị bắt.
Ngày xưa, không có nhân chứng hay hình ảnh camera thì gần như chỉ còn biết “bó tay”. Còn ngày nay, một giọt máu có thể trở thành một “nhân chứng di truyền”, giúp cảnh sát hình dung người mà họ chưa từng nhìn thấy.
Tất nhiên, công nghệ này chưa thể dựng một khuôn mặt chính xác 100%. Nhưng nghĩ đến chuyện DNA có thể kể cho con người biết một người xa lạ có thể trông như thế nào… quả thật giống khoa học viễn tưởng ngày xưa.
Công nghệ phục dựng chân dung nghi phạm từ ADN
Hình dáng con người là sự kết hợp các đặc điểm độc đáo và di truyền, cùng với một số ảnh hưởng từ môi trường (như niềng răng, sẹo, hoặc tóc nhuộm). Các nhà khoa học pháp y đã sử dụng ADN tìm thấy trong mẫu vật để xác định người mang ADN đó trông thế nào. Kỹ thuật này có tên gọi là xác định kiểu hình dựa trên ADN, giúp bổ sung cho các phương pháp điều tra pháp y khác. Quá trình dựa trên hai thành phần: công cụ xác định kiểu hình, cho phép phân tích ADN từ mẫu vật và công cụ dự đoán dựa trên các mô hình đã được kiểm nghiệm, có thể dùng để ước đoán ngoại hình.
Các nhà khoa học sử dụng mã di truyền tìm thấy trong ADN để dự đoán đặc điểm của tổ chức sinh vật. Sau khi giải trình tự ADN lấy từ mẫu vật, thông tin thu được có thể giúp dự đoán đặc điểm hình thể của đối tượng. Ví dụ, nó có thể được sử dụng để xác định màu tóc (nếu không nhuộm) và màu mắt.
Trong pháp y, các phương pháp gián tiếp được sử dụng, liên quan đến biến thể gắn liền với thành phần di truyền từ tổ tiên. Đó thường là các đa hình nucleotide đơn (SNP), có thể hoạt động như dấu hiệu thông tin tổ tiên (AIM). Một nhà khoa học pháp y có thể xem xét SNP tìm thấy trong một mẫu vật và quy ra ngoại hình. Họ sẽ sử dụng những thuật toán phức tạp để kết hợp dữ liệu từ quá trình giải trình tự và tái tạo hình ảnh của đối tượng.
Trường hợp đầu tiên phương pháp này được áp dụng là vụ án mạng của Candra Alston (25 tuổi) và con gái Malaysia (3 tuổi) ở khu căn hộ Brook Pines tại Columbia, bang South Carolina, Mỹ, năm 2011. Candra chết do bị bắn vào đầu và con gái cô tử vong do nhiều vết đâm. Cảnh sát không tìm ra nhân chứng, bằng chứng thu thập được là dấu tay dính máu một phần. Cảnh sát lúc đó đã phỏng vấn hơn 200 người và lấy mẫu ADN từ 150 người, nhưng không tìm thấy bằng chứng buộc tội. Năm 2015, phương pháp xác định kiểu hình dựa trên ADN được sử dụng.
Các nhà khoa học tái tạo ADN tìm thấy trong dấu tay dính máu thành hình ảnh của nghi phạm. Đối tượng có nước da sẫm màu, tóc nâu và mắt nâu. Một bản phác thảo kỹ thuật số được tạo ra từ dữ liệu đã công bố. Cuối cùng, năm 2017, cảnh sát bắt giữ và kết án thủ phạm giết Candra và Malaysia là Kenneth Canzater Junior.
Kenneth Canzater Junior
Thu Hoang (Nguồn: CBS Texas) / VnExpress (theo IFL Science)