Luật chiếm hữu bất lợi tại Florida cho phép người lạ đứng tên sở hữu bất động sản sau 7 năm "chiếm nhà", nhưng phải đáp ứng nhiều điều kiện nghiêm ngặt.
Nhà báo thể thao Mỹ Dan Le Batard hồi tháng 3 thông báo với Sở Cảnh sát Miami Shores, bang Florida, về việc một người đàn ông "sống chui" trong căn nhà thuộc sở hữu của gia đình anh ở khu vực này.
Khi đến nơi kiểm tra, cảnh sát phát hiện Diego Alejandro Escobar Ortega, 37 tuổi, người nhập cư gốc Colombia, đang sống trong căn nhà. Ortega tuyên bố mình sở hữu ngôi nhà này theo luật về "chiếm hữu bất lợi" của Florida, dù thừa nhận phải trèo ra trèo vào qua cửa sổ.
Vợ chồng Batard xây dựng căn nhà từ nhiều năm trước, nhưng không sống ở đây mà thỉnh thoảng cho thuê ngắn hạn, nên không có người hiện diện trong nhà thường xuyên. Điều này dường như đã tạo điều kiện để Ortega đột nhập vào nhà, với ý đồ chiếm hữu bất động sản này.
Sự việc gây chú ý vì chạm vào một nỗi lo quen thuộc của nhiều người sống ở Florida: Nếu chủ nhà không thường xuyên kiểm tra tài sản, liệu một người lạ có thể từng bước biến việc chiếm giữ thành yêu cầu pháp lý hay không?
Nỗi lo này thường được gắn với một học thuyết pháp lý lâu đời tại Florida, gọi là "adverse possession" (chiếm hữu bất lợi), với các nền tảng có từ thế kỷ 19, cho phép một người yêu cầu quyền sở hữu với bất động sản không đứng tên mình nếu đáp ứng các điều kiện nhất định trong 7 năm. Luật này ra đời nhằm buộc tài sản bị bỏ hoang phải được sử dụng, tránh lãng phí.
Người đàn ông "sống lậu" trong căn nhà của nhà báo Batard ở Miami Shores, bang Florida. Ảnh: WPLG Local 10
Theo luật của Florida, nếu một người công khai chiếm giữ, sử dụng và quản lý một bất động sản như tài sản của mình trong thời gian liên tục 7 năm mà không bị chủ sở hữu ngăn cản, họ có cơ sở pháp lý để yêu cầu xác lập quyền sở hữu với bất động sản đó.
Những bất động sản ít được chủ sở hữu trực tiếp quản lý, như nhà cho thuê, nhà nghỉ dưỡng hoặc nhà bỏ hoang, thường dễ trở thành tâm điểm của các lo ngại về người ở lậu, còn gọi là "squatter".
Tuy nhiên, cơ chế này không đơn giản đến mức cho phép một người chỉ cần "ở lì" trong nhà người khác đủ lâu là có thể đòi quyền sở hữu. Để yêu cầu chiếm hữu bất lợi với một bất động sản, người này phải đáp ứng một số tiêu chí bắt buộc.
Đầu tiên, việc chiếm hữu ngôi nhà phải diễn ra một cách "đối địch", không có sự cho phép của chủ sở hữu. Người chiếm giữ phải quản lý, kiểm soát phần đất như tài sản của mình, duy trì sử dụng không gián đoạn bất động sản đó trong suốt 7 năm.
Quá trình sử dụng bất động sản phải diễn ra công khai, đủ rõ ràng để người xung quanh, kể cả chủ sở hữu, có thể nhận biết, không được chiếm giữ lén lút.
Về lý thuyết, một squatter có thể giành quyền sở hữu ngôi nhà thông qua luật chiếm hữu bất lợi nếu đáp ứng đủ điều kiện. Nhưng trên thực tế, phần lớn các trường hợp ở lậu không đi xa được đến mức này, mà thường bị xử lý như các vụ xâm nhập, chiếm dụng trái phép, giống trường hợp của Ortega.
Người đàn ông này sau đó bị cáo buộc tội đột nhập và được tại ngoại sau khi nộp 7.500 USD tiền bảo lãnh.
Cơ chế chiếm hữu bất lợi thường gặp hơn trong các tranh chấp về giấy tờ. Người chiếm hữu có một tờ di chúc hoặc sổ đỏ, nhưng giấy tờ đó bị sai sót về mặt pháp lý, như mô tả sai diện tích đất, ghi sai ranh giới đất, di chúc có tranh chấp hoặc giấy chứng nhận quyền sở hữu bị lỗi.
Việc nắm trong tay những giấy tờ này giúp họ tin rằng mình là chủ sở hữu hợp pháp với bất động sản, dù giấy tờ đó thực tế có vấn đề pháp lý. Trong trường hợp này, họ hiếm khi bị cho là đột nhập hoặc chiếm giữ trái phép bất động sản, nên có thể tuyên bố quyền sở hữu hợp pháp sau 7 năm.
Nếu không có các giấy tờ trên, người chiếm hữu phải khai báo với cơ quan định giá tài sản cấp hạt và nộp các khoản thuế, phí liên quan trong thời gian 7 năm luật định.
Dù phần lớn các vụ squatter chiếm giữ nhà không đi xa đến mức yêu cầu chiếm hữu bất lợi hợp lệ, những câu chuyện này từng khiến nhiều chủ nhà Florida hoang mang, thúc đẩy chính quyền bang siết quy định.
Năm 2023, Patti Peeples, một chủ nhà ở Jacksonville, phát hiện căn nhà bà mua để đầu tư bị hai phụ nữ chiếm dụng. "Chúng tôi thuê thợ sửa nhà để bán, nhưng nhóm thợ cho biết khi đến nơi thì thấy một đàn chó trên hiên nhà", bà kể.
Căn nhà của bà Peeples ở Jacksonville, bang Florida. Ảnh: FOX News
Peeples không thể vào căn nhà của mình trong thời gian xử lý sự việc, do những người chiếm giữ bên trong vẫn có "quyền được bảo vệ sự riêng tư".
Trong thời gian sự việc chưa được xử lý dứt điểm, người đang ở trong nhà vẫn có thể được xem là có quyền riêng tư trong không gian họ đang chiếm giữ. Vì vậy, chủ nhà không thể tự ý xông vào, thay khóa hay lôi đồ đạc của họ ra, nếu không có thể bị coi là tự ý trục xuất hoặc vi phạm thủ tục.
Những người chiếm giữ nói họ bị lừa cho thuê, đã trả tiền cọc nhà cho kẻ lừa đảo. Một ngôi nhà gần đó cũng xảy ra sự việc tương tự hai tháng trước.
Bà Peeples đã phải chi hơn 5.000 USD phí luật sư trước khi nhóm này bị buộc phải rời đi sau 34 ngày chiếm giữ. Căn nhà còn bị hư hại nghiêm trọng, khiến Peeples phải tốn hàng chục nghìn USD để sửa chữa.
Hư hại bên trong căn nhà của bà Peeples sau khi những người chiếm dụng rời đi. Ảnh: FOX News
Năm 2024, Thống đốc Florida Ron DeSantis ký đạo luật HB 621, loại bỏ khái niệm "quyền của người ở lậu", cho phép chủ nhà yêu cầu cảnh sát trục xuất người chiếm dụng ra khỏi nhà nhanh hơn, thay vì phải đi qua kiện tụng kéo dài như tranh chấp dân sự thông thường.
Đạo luật này cũng quy định việc cố tình chiếm giữ nhà trái phép hoặc nộp giấy tờ giả về chiếm hữu bất lợi tại Florida có thể bị khép vào trọng tội và chịu trách nhiệm hình sự.
VnExpress (Theo GMA, FOX News, CBS News, Miami Herald)
